Ba bài kiểm tra nhanh xem người khác có đang nói thật với bạn hay không

Tiến sĩ Jack Schafer không chỉ là tác giả nổi tiếng trong ngành tâm lý học tại Mỹ, ông còn là nhà nghiên cứu về khoa học hành vi và tâm lý học tội phạm của cơ quan điều tra liên bang FBI. Jack Schafer tự nhận mình là người có quan điểm “không có sự thật tuyệt đối mà chỉ có các góc nhìn tương đối”, một trong những chủ đề yêu thích của nhà nghiên cứu này là xác định xem người đối diện có đang nói thật hay không.
Trong cuốn sách The Like Switch của mình, tiến sĩ Schafer đã chỉ ra phương pháp nhận diện các lời nói dối mà không đòi hỏi đối đầu trực tiếp như hỏi cung, vốn dễ bị nhận biết và tất yếu sẽ gây phản cảm trong giao tiếp. Theo tiến sĩ Schafer thì chìa khoá cho vấn đề này nằm ở :

  1. “Ồ” –  “À” – “Ừ thì”:

    Tất cả các động thái trì hoãn (À, Ừ..) dù chỉ vài phần mười giây, không có ý nghĩa về thời gian chứng tỏ người nói không chắc chắn rằng câu trả lời có giá trị đúng./ Stock Photo

    Tất cả các động thái trì hoãn (À, Ừ..) dù chỉ vài phần mười giây, không có ý nghĩa về thời gian chứng tỏ người nói không chắc chắn rằng câu trả lời có giá trị đúng./ Stock Photo


    Nếu bạn hỏi ai đó một câu hỏi thẳng thắn, chỉ yêu cầu trả lời “có” hoặc “không” nhưng lại nhận được câu trả lời kiểu ậm ừ, nói chung hay bắt đầu “À”, “Ồ” hay “Ừ” – khả năng lớn là những gì được nói ra tiếp sau đó sẽ không phải là sự thật. Về cơ bản, nếu phải đáp lại một câu hỏi rất thẳng, không thể né tránh chúng ta sẽ trả lời ngay vào trọng tâm nếu đã có sẵn câu trả lời mà bản thân người nói tin rằng đúng. Tất cả các động thái trì hoãn (À, Ừ..) dù chỉ vài phần mười giây, không có ý nghĩa về thời gian chứng tỏ người nói không chắc chắn rằng câu trả lời có giá trị đúng. Bên cạnh đó, cũng có thể là người trả lời cho rằng câu trả lời này là điều mà người hỏi muốn nghe – anh/cô ta tìm cách trì hoãn phản ứng tiêu cực từ phía đối phương một cách vô thức bằng cách ậm ừ.

     

  2. Giải thích mập mờ:

    Đây là dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy đối tác không thể hay không muốn trả lời “có” hay “không”, thay vào đó, họ sẽ tìm cách đưa người nghe vào mê cung “thì là mà rằng” / Stock Photo

    Đây là dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy đối tác không thể hay không muốn trả lời “có” hay “không”, thay vào đó, họ sẽ tìm cách đưa người nghe vào mê cung “thì là mà rằng” / Stock Photo


    Từng là một trong những tổng thống được yêu mến nhất trong lịch sử Mỹ quốc, Bill Clinton còn là người đã khai sinh ra khái niệm “Land Of IS” (miền đất thì là mà rằng) khi tìm cách cãi chày cãi cối trong buổi điều trần về các bê bối tình ái của mình. Nhà chính trị tài ba này chứng minh khả năng diễn thuyết bằng cách bẻ cong cả nghĩa của động từ đơn giản nhất “to be” bằng cách cho rằng vẽ lên bức tranh rối mù giữa hai khái niệm “có” và “không”. Sau gần hai thập niên sóng gió trên chính trường, có thể scandal nói trên đã đi vào lịch sử, nhưng một điều không thể chối cãi là phương pháp nguỵ biện của ngài cựu tổng thống đã trở thành hình mẫu lý tưởng cho phong cách…nói dối trơn như lươn. Nếu bạn đặt câu hỏi thật trực diện, bạn sẽ xứng đáng nhận được câu trả lời khẳng định (Có) hay phủ định (Không) cũng thẳng băng như vậy. Yêu cầu duy nhất là người trả lời cũng tỏ ra trung thực. Ngược lại, nếu như anh/cô ta chuyển hướng sang diễn giải quanh co, mập mờ kiểu như “Không thể nói rằng hợp đồng bảo hiểm này tốt hay không tốt mà phải coi….” thì bạn nên đánh dấu hỏi vào độ tin cậy của câu trả lời này.
    Đây là dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy đối tác không thể hay không muốn trả lời “có” hay “không”, thay vào đó, họ sẽ tìm cách đưa người nghe vào  mê cung “thì là mà rằng” với đánh tráo khái niệm, giả định, ẩn ý…cũng như các trò xiếc ngôn từ còn lại. Tất nhiên, những người càng khéo léo trong việc đưa ra các đáp trả đầy ảo diệu phức tạp cho một câu hỏi đơn giản thì càng hay nói dối – đó là kết quả của nỗ lực luyện tập nghiêm túc và dài ngày.
    Ngay cả khi không thể nhận ra đâu là sự thật trong mớ bòng bong kể trên, ít ra bạn cũng sẽ biết được miền đất hứa đó có đáng tin hay không.

  1. Tại sao tôi nên tin anh/chị:

     Nguyên tắc chung ở đây là họ luôn có xu hướng gặp rào cản tâm lý khi phải đối diện với sự thật là mình đang không trung thực / Stock Photo

    Nguyên tắc chung ở đây là họ luôn có xu hướng gặp rào cản tâm lý khi phải đối diện với sự thật là mình đang không trung thực / Stock Photo

    Khi bị hỏi tại sao người khác nên tin mình, những người thành thật sẽ trả lời “Vì tôi nói thật” hay một biến thể mang ý nghĩa tương tự. Đơn giản là họ hoàn toàn tin chắc rằng mình đúng và không thấy cần thiết phải đi đường vòng. Ở thái cực còn lại, các đáp án mang tính né tránh như “Tôi là người trung thực”, “Anh/chị không muốn tin cũng được” hay “Tôi cần gì phải nói dối”…đều dễ đưa ra hơn khi người đó nói dối. Nguyên tắc chung ở đây là họ luôn có xu hướng gặp rào cản tâm lý khi phải đối diện với sự thật là mình đang không trung thực, khẳng định sự dối trá một cách trực tiếp sẽ khó hơn nhiều so với việc tung hứng ngữ nghĩa. Vấn đề chính ở đây là câu hỏi này  cần được đặt ra một cách khéo léo và tế nhị nếu không muốn đẩy hai bên vào tình trạng thù địch.

Thực tế là ngay cả máy phát hiện nói dối (polygraph) cũng không thể đảm bảo độ chính xác 100% ngay cả khi người vận hành nó là chuyên gia hỏi cung kinh nghiệm nhất. Đặc biệt là khi các đại cao thủ nói phét hoàn toàn có khả năng thuyết phục chính bản thân mình về “sự thật” từ quan điểm của họ. Tuy nhiên, áp dụng khéo léo ba phương pháp đơn giản nói trên sẽ giúp bạn kiểm định nhanh tính chân thực trong giao tiếp hàng ngày mà không thể hiện rằng mình đang tra vấn một cách lộ liễu. Rất có thể đó sẽ là lợi thế  không nhỏ cho bạn trong cuộc đời trắng đen lẫn lộn này.